Karol Ludwik Agricola (2 poł. XVIII w.) - inżynier melioracyjny w randze podpułkownika. W latach 1774-1779 kierował planowaniem dróg, pracami melioracyjnymi i nasadzaniem drzew w królewskich Łazienkach. Jego nazwisko tak nierozerwalnie kojarzyło się wszystkim z tym miejscem, że wąwóz biegnący wzdłuż północnej granicy parku od razu nazwano "drogą Agricoli", podobnie jak znajdujące się tam most i studnię. Nazwa dziś występuje w mocno spolszczonej pisowni.

Stan obecny:

Nr 1: Park Łazienki.

W XII w. na tym miejscu mieściła się warownia drewniano-ziemna książąt mazowieckich. Gród zdobyli Rusini i Litwini w 1262, zabijając księcia Ziemowita I, a w 1281 gród został zniszczony w czasie wojen pomiędzy książętami. W 1548 Ujazdów stał się własnością królowej Bony po wejściu Księstwa Mazowieckiego do Polski i zbudowano tu dwór drewniany dla Anny Jagiellonki, córki Bony. W dworku odbywało się wesele Jana Zamoyskiego z Krystyną Radziwiłłówną w 1578, kiedy to odegrano Odprawę Posłów Greckich. Początkowo mieściło się tu 74 ha zwierzyńca królewskiego dla urządzania polowań. Stanisław Herakliusz Lubomirski założył tu jednak łazienki kąpielowe. W 1698 powstał na wyspie pawilon Tylmana z Gameren w stylu baroku. Miejsce to nazywało się Hippokrene (źródło będące natchnieniem poetów), choć wszyscy, z racji przeznaczenia miejsca, zwali je po prostu Łazienkami. Kolejny właściciel, Stanisław August Poniatowski, nabył park w 1764 i rozbudował park w latach 1775-92 do dużego założenia pałacowo – ogrodowego. Pracowali nad tym Dominik Merlini, Jan Chrystian Kamsetzer, Jakub Kubicki, Jan Bogumił Plersch, Marcello Bacciarelli, Andrzej Le Brun, Jakub Monaldi i Franciszek Pinck. Kiedy Poniatowski stracił tron, majątkiem zajął się Bacciarelli, a później mieszkał tu hrabia de Lille, późniejszy król Francji, Ludwik XVIII (1801-4). Następnym właścicielem od 1817 został car Aleksander I, który kupił posiadłość od Marii Teresy Tyszkiewiczowej, spadkobierczyni Poniatowskiego. Na początku XX w. wycięto 10 ha pod Ogród Botaniczny. Za stawami mieścił się „tajemniczy” lasek, zwany Syberią: wg legendy tam popełniali samobójstwa zelżeni przez księcia Konstantego oficerowie polscy. Później w tym lasku odbywały się pojedynki. W czasie II wojny światowej, pomimo prób, parku nie zniszczono zupełnie, zbiory wywieziono i w 1945 odnalazły się w Austrii, w zamku Fischhorn. W latach ’60 dyrektorem Łazienek został prof. Marek Kwiatkowski, doprowadzając park do ponownego rozkwitu. W 2008 na miejsce odchodzącego na emeryturę prof. Kwiatkowskiego powołano Przemysława Nowogórskiego (archeolog, specjalista od sztuki starożytnego Izraela).

Pałac Na Wodzie. Pierwszym budynkiem była Łazienka Stanisława Lubomirskiego z 1698, wg proj. Tylmana z Gameren. Był to pawilon na planie kwadratu z okrągłą salą pośrodku, zakończoną kopułą z latarnią. Ściany obłożone były kamykami i muszelkami, przypominały grotę i tak był pokój zwany. Na środku stała fontanna, będąca aluzją do kopyta Pegaza, spod kopyt którego trysnęło źródło. Od 1772, z inicjatywy SAP-a, zaczęto odnawiać Łazienkę, a w latach 1774-8 rozbudowano budynek do rozmiarów pałacu wg proj. Dominika Merlini’ego i Jana Christiana Kamsetzera. Roboty przy pałacu ukończono w 1793. Odbywały się tu obiady czwartkowe z udziałem wybitnych osób tamtej epoki, gdzie dyskutowano nad problemami ważkimi dla kraju Bywali tu m.in. komediopisarz Franciszek Zabłocki, szambelan Stanisław Trembecki, poeta i biskup Adam Naruszewicz, historyk i bajkopisarz Ignacy Krasicki, ksiądz i poeta Franciszek Bohomolec, malarz Marcello Bacciarelli, ksiądz Grzegorz Piramowicz... . W 1846 do zachodniego pawilonu dobudowano cerkiew wg proj. Andrzeja Gołońskiego. W czasie zaborów car Mikołaj I wywiózł portret polskich osobistości z pałacu i je spalił. Resztę wywieźli Rosjanie, opuszczający Polskę w 1915. Zostało po nich 14 obrazów, 4 świeczniki i 2 stoły. W czasach międzywojennych pałac systematycznie doposażano w dzieła sztuki, czasami goszcząc tu ważne osobistości ze świata, np. króla Rumunii, szach perski, król Syjamu, książęta niemieccy... Przed wojną mieściła się tu nawet filia ‘Nadświdrzańskiej’ z ul. Nowy Świat 11\13. Po wojnie upodobniono pawilon wschodni do zachodniego i rozebrano cerkiew. Pracami kierował inż. Jan Dąbrowski.

            Fasada północna: Na szczycie mieści się tympanon z herbem Rzeczypospolitej, trzymanym przez Sławę i Pokój. Po bokach stoją posągi Marsa i Minerwy. Przy balustradzie stoją wazony a nad wodą czają się kamienne lwy, z których pysków tryska woda. Posągi na szczycie to 4 żywioły i 4 kontynenty, które wykonał Le Brun.

            Fasada południowa: Dostawiono do starej łazienki 4 rzędy kolumn, a po bokach porte-fenetre’y z piaskowca, z głowami satyrów. Na górze balkon z balustradą projektu króla. Nad samym wejściem umieszczono łaciński napis Ten dom nienawidzi smutków, miłuje pokój, użycza kąpieli, zaleca [życie] na wsi i życzy [sobie gościć ludzi] zacnych. Napis należy odczytywać pionowo, słowo pod słowem. Po prawej stronie kolejny napis łaciński: Pogodne czoło, szczere słowo upodobaniem tu mieszkającego: Słońce to czołopogodne, harła głos prawdomówny. Na drugim medalionie, dziś bez tekstu, umieszczono laskę Merkurego, symbol zgody i pojednania; Merkury jest symbolem kunsztu wymowy. Umieszczone obok słońce i lira to symbole Apollina, czyli poezji. Na plafonie umieszczono monogram królewski i datę 1784. Ponad kartuszem są sfinksy, które oznaczają inteligencję, jak i rozkosze cielesne. Pomiędzy nimi jest maska satyra, a nad nią muszla: symbol wody i Wenus. Rzeźby zwieńczające fasadę przedstawiają 4 kontynenty, które wykonał Le Brun. Z czasów Lubomirskiego został motyw girland i muszle nad oknami. SAP dodał orła zrywającego się do lotu, muszle na bocznych ścianach portyku i gryfy. Wtedy również wykonano dekorację sufitu: złocony inicjał SAR i ANNO MDCCLXXXIV (1784 – data wykonania nowej fasady). Sufit zaprojektował Kamsetzer, a wykonali Giuseppe Amadio i Paolo Casasopra.

Z pałacem połączone są 2 pawilony, połączone mostkami. Wcześniej udekorowane były popiersia cesarzy rzymskich, które teraz stoją przed Starą Pomarańczarnią. W pawilonie wschodnim, mieszkała służba, w zachodnim mieścił się pokój z obrazami.

            Przedsionek:  Okładzina z kamyków, mająca nadać wrażenie groty, świeczniki w charakterze koralowych gałązek wychodzących z muszli. W niszach znajdują się postacie: Mars Odpoczywający, przy nogach plącze mu się amorek, wzywający do walki na polu miłosnym. Drugi posąg to Polska Rozkwitająca. Dopiero za czasów SAPa jednak dodano ten napis, a także berło i festony laurowe. W węższych niszach popiersia męskie, bliżej nieokreślonego autora i symbolu. Na suficie dekoracje, z gałęźmi lauru i inicjałami króla i Lubomirskiego. Po lewej portret rycerza bez trwogi i skazy Pierre Bayarda (wódz francuski poległego pod Abbiategrasso), kopia wykonana przez naśladowcę Pietro della Vecchia z XVII w., a po prawej portret Wincentego Gosiewskiego (hetman polny litewski), wykonany przez Daniela Schulzta. W 1944 większość ocalała, oprócz spalonego sufitu.

            Pokój Bachusa: Dekorację barokową wykonał Tylman z Gameren. Ściany wyłożono holenderskimi kafelkami. Na ścianie kominek z XVIII-wieczną płytą żeliwną z herbem Rzeczypospolitej. Nad kominkiem obraz Sylena z bachantkami z warsztatu Jakuba Jordeansa Starszego z XVII w. Sam obraz w czasie wojny został zabrany do schronu Muzeum narodowego, a stamtąd do Fischhorn w Austrii. Po odbudowie pałacu powrócił na swoje miejsce. Po obu stronach obrazu putta. W palenisku kominka dwa wilki, pewnie francuskie z ok. 1730.

            Naprzeciwko kominka portal ozdobiony kwiatami i motylami. Nad portalem portret Lubomirskiego wykonany przez niewiadomego malarza polskiego, a nad drzwiami wejściowymi portret SAPa w pozie nieoficjalnej, wykonany przez Jana Chrzciciela Lampiego z ok. 1791. Pozostałe 4 portrety to Jana Kazimierza (wyk. Daniel Schultz przed 1659), Augusta II (wyk. Marcelo Bacciarelli), Jana Szembeka (wyk. Adama Manyokiego) i hetmana Adama Sieniawskiego (wyk. przez malarza polskiego). Do II wojny na suficie umieszczony był malunek Plerscha z Bachusem, Cecerą i Wenus z Amorem.

            W czasie wojny pokój został zniszczony, wiele kafelków odpadło (oryginalna jest tylko ta ciemniejsza część: prawo-góra od wejścia). Resztę dosztukowali po wojnie H. I R. Husarscy z Krakowa. W rogach stoją rzeźby przedstawiające 4 kontynenty z alabastru i brązu, przeniesione tu z pałacu Uruskich. Barokowa konsola z 1740 z zegarem z postacią Bachusa na beczce z XVIII w. z Francji, rokokowe fotele z XVIII w. ze Śląska, 2 wazy chińskie z XVIII w., 2 taborety rokokowe (zapewne z wyposażenia Białego Domku z XVIII w. z warsztatów królewskich).

            Pokój kąpielowy: za czasów Lubomirskiego mieściła się tu łaźnia z 2 wannami cynowymi w podłodze. Za ścianą północną był kocioł, z którego doprowadzano wodę. Pośrodku ściany była fontanna w postaci kaskady, z której skapywała woda. W czasach SAPa wanny nakryto poduszkami i materacami i służyły one za siedzenia. Usunięto kaskadę, ale dekoracje zostały: płaskorzeźby o tematyce z Metamorfoz Owidiusza. Na największej jest Diana kąpiąca się z nimfami i Akteonem, podglądający Dianę. Obok Andromeda, przykuta do skały czeka na Perseusza. Wokół okna Danaidy, skazane za zabicie mężów na napełnianie bezdennych beczek. Kolejna płaskorzeźba przedstawia Ariona, uciekającego na delfinach przed korsarzami. Trzecia pokazuje Satyra, goniącego nimfę. Szóstą płaskorzeźbę usunięto, żeby postawić tu piec. Wszystkie rzeźby wzorowano na warsztacie opata de Marolles.

            Nad wejściami 3 tonda: Amor przydeptujący pawiowi ogon, putto z koszem kwiatów i putto wylewające wodę z dzbana. Na plafonie istniało kiedyś malowidło Plerscha przedstawiające Dianę w kąpieli. Posąg Wenus wychodzącej z kąpieli wykonał ok. 1780 Francesco Lazzarini na podstawie rzymskiej kopii. Stała ona w gabinecie króla, przysparzając mu natchnienia.

            4 polskie krzesełka rokokowe z XVIII w, rokokowy stolik, polska rzeźba Putta z gołębiem z XVIII w., chińskie wazy z XVIII w, chińskie taborety porcelanowe z kobaltowymi ozdobami z XIX w.

            Sala Balowa: Dobudowana w stylu klasycznym w 1788, a data MDCCXCIII (1793) odnosi się do ukończenia dekoracji sali. Salę zaprojektował Kamsetzer. Po obu końcach sali są kominki z jońskimi portykami. Na południowej ścianie stoi posąg Herkulesa, kopia rzymskiej kopii oryginału Lizyppa, wykonana we Włoszech przez Giuseppe Angeliniego w 1790 na zlecenie SAPa. Pod blatem kominka Centaur (wyk. Lazzarini) i Cerber (wyk. Pinck wg modelu Le Bruna). Centaur symbolizuje moce przyrody, Cerber moce piekielne, a stojący nad nimi Herkules to triumf ludzkich cnót. Na północnej ścianie posąg Apollina, kopia kopii oryginału Leocharesa, wykonana w Rzymie przez Antonio d’Este w 1790 na zlecenie SAPa. Blat podtrzymują król Midas z oślimi uszami (wyk. Jakub Monaldi) i satyr Marsjasz (wyk. Le Brun), chcący dorównać Apollinowi w grze na flecie. Bóg, symbol piękna, góruje nad głupotą i pychą. Nad kominkami znajdują się orły z wieńcami laurowymi na girlandzie, symbolizujące suwerenność. Na środku ściany znajdują się płaskorzeźby, dopełniające symboliki kominków. Są to Herkules z żoną Dejanirą i Apollin i Dafne. Herkules zmarł w mękach przez swą podejrzliwą żonę, a Dafne wolała stać się drzewem niż mu ulec. Obie płaskorzeźby wykonał Le Brun.

            Pod płaskorzeźbami loża dla orkiestry, a nad nią zegar z puttami, roboty Tomasso Righiego, a nad zegarem głowa Chronosa, dźwigająca klepsydrę, wykonane przez Monaldiego. Rzeźbę naprzeciwko, herb RP pod koroną z puttami odsłaniającymi herb, które wykonał Righi.      

            Na ścianach malowidła Plerscha. Cztery obok loży przedstawiają żywioły: Powietrze (wiatr i pawie), Ogień (Zeus z piorunami, smok i Hefajstos przy kowadle), Woda (trytony, konie morskie i delfiny), Ziemia (Cecera z wazonem z kwiatami i koszem z owocami i Diana). 4 kolejne malowidła na skraju to czas: po lewej Młodość (chłopiec i dziewczyna) , Wiek Dojrzały (Herkules i Pallada, symbole siły i mądrości) i Starość (starzec nad księgą i kobieta z laską). Po prawej stronie Parki snujące nić życia.

Przy galerii po lewej pory dnia: Ranek (Diana i Apollin), Południe (dwie kobiety z rogami obfitości) i Wieczór (nietoperz). Po prawej pory roku: Wiosna (putta z koszem kwiatów), Lato (kobieta w wieńcu), Jesień (putta zbierające winogrona) i Zima (kobieta w chuście). Nad drzwiami znaki zodiaku.

Za czasów królewskich stało tu 16 ławeczek, 48 stołków trzcinowych. Miejsca starczało na ok. 60 par tańczących. Po kątach rozstawione były spluwaczki.

Sala Balowa raczej nadaje się na muzeum w związku z nagromadzeniem aż tylu symboli. W czasie wojny została zniszczona całkiem poza ścianami bocznymi; resztę zrekonstruowano pod kierunkiem prof. Bohdana Marconiego. Dziś stoją tu rzeźba Rzymianina, popiersie Pallas Ateny z 1794 wykonane przez Giuseppe Albacciniego i parawan z XVIII w. 

            Gabinet portretowy: Powstał w 1788 z przeznaczeniem na galerię sztuki, a ściany obito zielonym jedwabiem i obwieszono 53 portretami (nawet Rembrandtem!). W czasach SAPa gabinet zwano Pokojem przy Sali Kompanii, stały tu również 2 stoliki do gry w karty, 4 inne stoliki i 2 spluwaczki. Portrety wykonali: Marcello Bacciarelli (SAP z klepsydrą, Anna z Sapiechów Potocka, Magdalena z Lubomirskich Sapieha, Agnieszka Truskolaska – aktorka, hr. Katarzyna Tomatis-Gattai, księżna kurlandzka Anna de Biron z medalionem SAPa), Per Kraft ( Izabella z Czartoryskich Lubomirska, Teresa z Ossolińskich Potocka Ignacy Krasicki), Adam Manyoki (hr. Teresa Łubieńska, Józef Denhoff), Louis de Silvestre (Anna Orzelska). Są tu również kopie portretów Jean Marc Nattiera (Maria Teresa Geoffrin, pani de la Ferte-Imbault). Po wojnie ostał się tu tylko marmurowy kominek z płaskorzeźbą Leda z łabędziem oraz 2 główki Meduz z czerwonego marmuru. Na kominku stoją oryginalne świeczniki z brązu z postaciami dzieci i popiersie Rzymianina. Reszta wyposażenia jest kompletowana po wojnie, np. świeczniki z postaciami Zefira i Flory i Amora i Psyche, wykonane przez E.M. Falconeta z XVIII w. i wilki kominkowe z XVIII w. Żyrandol pochodzi z ok. 1780 wg proj. Kamsetzera pochodzi z pałacu Raczyńskich.   

            Sala Salomona: Powstała jako główny salon rezydencji pod nazwą Sala Kompanii, wychodzi na taras. Po obu stronach przejścia kominki z Achillesem i Palladą. Malowidła naścienne wykonane przez Plerscha: delfin symbolizujący wodę lub mądrość, paw – powietrze lub nieśmiertelność, salamandra – ogień lub niezniszczalność, lew – siła lub ziemia (rekonstrukcja). Wcześniej w płycinach były obrazy Bacciarellego obrazujące sceny z życia króla Salomona, ale spłonęły w 1944. Dziś, zamiast Bacciarellego wisi tu SAP w mundurze paradnym korpusu kadetów (Krafft), Portret zbiorowy osobistości polskich w rotundzie banku londyńskiego, kopia P.F. Bourgeois z XVIII w (oryginał wykonany dla Michała Poniatowskiego do pałacu w Jabłonnej). Meble wykonał Delanois z Paryża z XVIII w. w stylu Ludwika XVI. Między oknami putta LeBruna. Wazy japońskie z XVIII w.    

            Galeria obrazów: Pokój obity zieloną materią, wypełniony obrazami. Jedynym „meblem” tu jest kominek z czarnego marmuru. Na kominku wisi medalion z popiersiem Antoniusa, kopia znanej rzymskiej rzeźby z II w. Większość obrazów pochodzi z kolekcji SAPa, trochę z nich jest w Muzeum Narodowym. Autorzy to: Anthon R. Mengs (sir Williams, ambasador brytyjski w Rosji), Johann Carl Loth (Alegoria Starości, Alegoria Zapomnienia), Bartolomeo Nazzari (portrety starców), Anthon I. Hamilton (Biała kwoka z kurczętami – ponoć ulubiony obraz króla), Jakub Jordaens Starszy (Satyr grający na flecie), Ferdynand Bol (Rycerz w złotym hełmie), Frans Pourbus Młodszy (Franciszek Bacon), David Teniers (Scena w szynku), Anthonie Palameders (Na kwaterze), Quirijn Brekelenkam ( Skrobanie ryb, Kobieta czyszcząca ryby), Jan Victors (Ezaw i Jakub), Melchior de Hondecoeter (dwa obrazy Ptactwo domowe), Nicolaes Maes (Mężczyzna w czarnym kapeluszu), Anthonie van Dyck (Jacqueline de Caestre, Jean Charles de Cordes), Pieter Nason (Portret mężczyzny), Francesco Casanova (Krowa i owca na pastwisku, Bydło na pastwisku), August Querfurt (Bitwa cesarskiej kawalerii z Turkami), Martin F. Quadal (Przy świecy), Frans Pourbus (Portret członków Rady Miejskiej Paryża), Pietro della Vecchia (Apollo grający na lutni). Bernardo Strozzi (św. Wawrzyniec).

            Dzisiejszy układ jest próbą rekonstrukcji tego osiemnastowiecznego, choć większość ram zrekonstruowano po wojnie. Ponadto kominek był rozbity na 40 części, musiano odtworzyć sufit, posadzki, stolarkę i żyrandole. Dziś stoją tu również rzeźby: Wenus Medycejska, Faun (Lebrun, 1780), które zostały potłuczone przez spadający w 1944 sufit. Liczne kawałki po wojnie utwardzono chemicznie w specjalnym roztworze i nałożono na nowy, żelazno-cementowy stelaż. Oprócz nich stoi tu popiersie Bachusa, Diany i Śpiący Amor (Lazzarini). Nowy zestaw mebli pochodzi z XVIII w, z Polski, podarowany przez poprzedniego kustosza Łazienek, Lecha Niemojewskiego. Na kominku para świeczników polskich z XVIII w. i zegar z XVIII w.

            Kaplica: Na planie kwadratu o dwóch wysokości dwóch kondygnacji, na górze okna z parapetami. Jej architektami byli prawdopodobnie Kamsetzer i Merlini, a urządził ją sam król w 1793 w pokoiku wieżowym dawnej łaźni. Mieszczą się tu dwie konsole z marmurowymi blatami i kariatydami z mozaiki weneckiej z XVIII w., a na blatach stoi marmurowa Głowa Chrystusa z XIX w. i płaskorzeźba św. Franciszka z XVII\XVIII w. i 2 empirowe świeczniki z brązu pozłacanego. Na sztaludze obraz św. Maria Magdalena Niccolo Renieri’ego na miejscu starego ołtarza Kamsetzera. W 1921-2 odtworzono wystrój poniatowski pod kierunkiem Smyczyńskiego, jednak z pewnymi błędami, głównie jeśli chodzi o kolor stiuków i głowic kolumn.  

            Przedpokój: Powstał w 1788, tędy wchodzili goście m.in. na obiady czwartkowe. Na kominku popiersie Adonisa i 2 mahoniowe świeczniki z XVIII w. Oprócz tego marmurowy posążek Germanika i rzeźba Wenus (Bolesław Syrewicz z 1864). Naprzeciwko stoi kopia z XVIII w. Afrodyty Anadyomene. Żyrandol z XVIII w., w czasie wojny zniszczony i doprowadzony do wcześniejszego stanu po wojnie. Ponadto meble polskie z XVIII w.: krzesła z drewna śliwkowego, sekretarzyk, 2 komódki, 2 stoliki. Posążki brązowe Voltaire’a i Rousseau. Zegar angielski z XVIII w.

            Za czasów króla stał tu piec kaflowy z wazonem, lichtarze na ścianach, popiersie Diany wykonane przez Jeana Antoine Houdona..

            Sala jadalna: Stara sala jadalna łaźni Lubomirskiego. Początkowo, w 1777 mieściła się tu królewska sypialnia, którą urządził król wraz z Merlinim. W 1784 salę powiększono, ale garderobę i klatkę schodową zlikwidował Gołoński, powiększając salę do dzisiejszych rozmiarów. W sali stoi popiersie króla wykonane przez Domenico Cardelli’ego na polecenie baronowej Schutter, jednak powstało z portretu i król nie jest tu podobny do siebie. Oprócz tego stały tu kiedyś popiersia cesarzy rzymskich. Koło okna stoi popiersie Diany, replika dzieła Houdona, wywiezionego przez Niemców i nie odnalezionego. Są tu również rzeźby Chłopca z ptaszkiem i Dziewczynki z gniazdkiem (Jean B. Pigalle 1768), posąg Hebe (wcześniej w pałacu Paca). Po obu stronach Hebe są 2 granitowe wazy. Znajdują się tu również fotele polskie z XVIII w., konsola francuska z XVIII w, zegar francuski z XIX w., świeczniki. Za czasów królewskich nie było tu stołów, spacerowało się we wnętrzach, tylko na oficjalne okazje znoszono tu stoły.

            Rotunda: Na początku mieściła się tu sztuczna grota z fontanną. SAP przebudował całkowicie to pomieszczenie na poważny pokój, w którego rogach umieszczono posągi królów Polski: Kazimierza Wielkiego(wyk. Monaldi), Zygmunta I (wyk. LeBrun), Stefana Batorego (wyk. LeBrun) i Jana III Sobieskiego (wyk. Pinck). Nad drzwiami umieszczono popiersia 3 cesarzy rzymskich: Tytusa, Trajana (oba LeBrun) i Marka Aurelisza. Po obu stronach putta wykonane przez Righiego. Obok łaciński cytat z X księgi Lukana: [Wszystkie te postaci są] Na pożytek świata postawione jako wzór. Malowidła, przedstawiające 4 pory dnia wykonał Plersch, jednak długi czas na wierzchu były malowidła Bacciarellego, cztery cnoty. Z czasów SAPa pochodzi posadzka i złote świeczniki.

            Schody: Powstały w wyniku rozbudowy w 1788. Na klatce medalion z wizerunkiem króla, poskładany po wojnie z kawałków, wykonany przez LeBruna. Pod nim alabastrowe wazy z XVIII w. Na półpietrze zegar Leveque z XVIII w. (stał w Białym Domku); po obu stronach zegara brązowe świeczniki w postaci dzieci z wiciami akantu z 1770. Na drugim parapecie grupa rzeźbiarska Satyrzyca z małymi satyrkami Claude’a Clodiona z XVIII w. Na górze portret króla w stroju koronacyjnym pędzla Bacciarellego, a pod nim komoda z XVIII w. Naprzeciwko zegar francuski z ok. 1770, żyrandole polskie z XVIII w. Schody wykonano z kamienia ciosanego, pomalowanego na biało.

            Przedpokój: Powstał w 1788, dla poprawienia symetrii dodano 2 pary drzwi lustrzanych. Na ścianach zielony jedwab, a na nich obrazy: Lodovico Carracci (Madonna z Dzieciątkiem wśród Świętych), Bacciarelli (Zakonnik w brązowym habicie), Govaert Flinck (Portret starca w czerwonej czapce), Pieter van der Werff (Lot z córkami), Benedetto Luti (Apollo i Dafne), 2 pejzaże górskie W. van B.S., Arie de Vois (Diana i Akteon) i dwa obrazy nieznanych autorów (Święta Rodzina i Ofiarowanie), Lampi (Caryca Katarzyna), 2 obrazy z warsztatu Bacciarellego (książę Kazimierz Poniatowski, książę Stanisław Poniatowski). Z mebli jest tu komoda francuska Ludwika XVI roboty Ohenberga, stoliczek z blatem o wykroju wachlarza z Polski z ok. 1770. Na kominku zegar francuski, 2 angielskie wazy alabastrowe z medalionami, sygnowane Wedgewood, wilki kominkowe (jeden oryginalny, drugi jest kopią).Żyrandol pochodzi z pałacu Raczyńskich.

            Mała galeria: Pokój powstał z podwyższenia łaźni w 1777, zgromadzono tu głównie dzieła malarzy niderlandzkich z XVII w.: Gerit Dou (Portret matki Rembrandta, Portret męski i kobiecy), Quirijn Brekelenkam (Modlący się pustelnik), Gabriel Metsu (Praczka – ten obraz zaginął po II wojnie i został odnaleziony na aukcji w NY w 1992, odkupiony przez Wiktora Markowicza i przekazany Łazienkom, Gra w karty), Karel Dujardin (Pasterz ze stadkiem), Philipp F. Hamilton (Trofea myśliwskie), Jan Victors (Scena przed karczmą), Christoffel van Lamen (Scena rodzajowa), Jan Steen (Scena przy studni), Philip van Dyk (Skrzypek i dama), Joseph J. Roos (2 pejzaże górskie), David Teniers Młodszy (Scena w karczmie –naśladowca), Jan van der Meer Starszy, zw. Vermeer van Haarlem (Krajobraz z wiatrakiem), Anthonie Verstralen (Ślizgawka pod murami miasta), Mattheus van Hellemont (W zbrojowni – naśladowca).

            Komoda polska z ok. 1770, 4 foteliki wyplatane trawą Meuniera i Porrota z ok. 1770, sekretera Malle’a z ok. 1784, 2 stoliki z marmurowymi blatami, żyrandol z XVIII w., zegar z figurą Chronosa, dźwigającego glob ziemski (jest pierwowzorem tego z zamku królewskiego): ostrze kosy wskazuje godziny.

            W 1777-88 pokój podzielony był na 2 mniejsze: przedpokój pierwszy - mała galeria obrazów i przedpokój drugi z 47 obrazami. W 1788 pokoje połączono.

            Pokój balkonowy: W 1840 wydzielono z Małej Galerii pokój z którego wychodziło się na balkon. Umeblowany jest komodą w stylu Ludwika XV Carela, stolikiem z intarsją, przedstawiającą instrumenty muzyczne, fotel z obiciem gobelinowym, biureczko, okrągły stoliczek, dwie polskie szafy kątowe. Na kominku porcelana Dulac, wazon alabastrowy, żyrandol z XVIII, zegar francuski z ok. 1740, na meblach porcelana miśnieńska i wiedeńska. Obrazy: Portret króla Per Krafta z 1767 i Portret Augustyna Deboli, Portret Anetki Tyszkiewicz, Portret Stanisława Małachowskiego i 2 grafiki. 

            Gabinet pracy: Po obu końcach gabinetu 2 kominki z karraryjskiego marmuru z popiersiami Rzymianek (w 1939 przechowywane poza pałacem), jednak powojenne uzupełnienia różnią się odcieniem z powodu wyczerpania złóż w Carrarze. Naprzeciwko okien obraz Scena pasterska Philipp Roosa z XVII w. wraz z dwoma widokami pałacu w Wiśniowcu. Pod oknami popiersia marmurowe: Aleksander Wielki (Lazzarini) i Zingarella (Canova).

            Komoda warszawska z 1780 (kupiona po wojnie) z zegarem paryskim Marquis, świeczniki „ogrodnik i ogrodniczka”, żyrandol z motywami 4 drzewek palmowych (kupiony po wojnie), rokokowe królewskie biurko Gaspara Feilta z ok. 1763. polskie fotele klasycystyczne.

            Tu król spędzał najwięcej czasu, ciężko pracując, czerpiąc natchnienie z widoku z okien na wodę. W 1770 nieco przerobiono gabinet, a w 1778 Plersch namalował na ścianie wielki Widok Pekinu. Nad biurkiem stała rzeźba Wenus, obecnie w pokoju kąpielowym.  

            Sypialnia:  Symetryczne wnętrze o żółtym kolorze, charakterystycznie dla króla położone obok gabinetu. Wewnątrz portrety rodziny królewskiej pędzla Bacciarelliego, poza tym Grający chłopcy (wyk. Christian Seybold) na miejscu zaginionych wizerunków św. św. Magdaleny i Cecylii. Rzeźby Bachantka trzymająca winne grono i Leda z łabędziem, łóżko polskie z XVIII w. i Orzeł i baldachim kupiono po wojnie. Na komodzie popiersie Elżbiety Grabowskiej (Cardelli). Naprzeciwko kanapa polska z XVIII w., zegar francuski z XVIII w., portret Anny Szaniawskiej (faworyty królewskiej, wyk. Fryderyk Anton Lohrmann). Dawne szafki na pościel zamieniono na gabloty z bibelotami i bronią należącymi do króla. 

            Gabinet do ubierania: Powstał w 1784, tutaj odbywał się ceremoniał ubierania króla. Wisiały tu również najwartościowsze obrazy Rembrandta z królewskiej kolekcji. Dziś wiszą tU obrazy: Pieter Brueghel (kuszenie św. Antoniego), Guilliam Dubois (Droga wiejska), Cornelis de Heem (Martwa natura z homarem), Godfried Schalcen (św. Maria Magdalena pokutująca), Giuseppe Nogari (portret starej kobiety z wrzecionem), Jan van der Meer starszy (Krajobraz wiejski), Karel Dujardin (Scena przed domem), Catherina Ykens (portret kobiety w wieńcu kwiatów), Walka Jakuba z aniołem nieznanego malarza flamandzkiego. Oprócz tego stoi tu rzeźba Westalki, posążki Sulli i Mariusza (hitlerowcy zniszczyli im głowy: obecne są rekonstrukcją), zegar wykonany przez Michała Krantza, 3 figurki z porcelany berlińskiej: Polak, Rosjanin i Żyd, lichtarz i gasidło miśnieńskie z XIX w, 2 fotele angielskie z XVIII w., hebanowe gerydony z XVII w., 2 świeczniki brązowe z porcelanowymi figurkami Chińczyków.

            Korytarzyk: Na ścianie 2 pejzaże Jana Ścisło, 2 złocone polskie konsolki z ok. 1780, polska lampa alabastrowa z XVIII w.. Przy schodach drugiej klatki schodowej (pozostałość dawnej Łaźni) stoi grupa rzeźbiarska Bachantki Clodiona, zegar polski z XVIII w., portrety otoczenia króla Augusta II, malowane przez Adama Manyoki’ego.   

            Biblioteka: W czasach królewskich było tu ok. 2000 książek, część z nich spłonęła w XIX w. w pożarze. Obecnie stoją tu tylko meble.

            Stancja bibliotekarza: Było to miejsce dla bibliotekarza, dziś nie pokazuje się tego pomieszczenia. Umieszczono tu portret Szekspira, sekretarzyk z XVIII w. W czasach królewskich mieszkał tu bibliotekarz (Marek Rewerdil, potem Jan Chrzciciel Albertrandi), miał on tu swoje biurko, łóżko, stół, szafy...

            1 pokój Franciszka Ryxa: Gabinet: Powstał w 1788, ze starych sprzętów nie pozostało nic. Dziś ustawiono tu kredens polski z Kolbuszowej, biurko polskie, żyrandol, kilka obrazów: Nicolas Largilliere (Portret mężczyzny), Bacciarelli (Portret Stanisława Sołtyka), Per Kraft (Portret chłopca), Adam Braun (Portret Heleny Fourment w futrze), 2 wazony,k stalowy zegar obrotowy, 2 grafiki Portret SAP wg Lampiego wykonany przez Pichlera i Porwanie SAPa z ok. 1771.

            2 pokój Franciszka Ryxa: Przedpokój: Bardzo skromny pokój z meblami i kilkoma obrazami.

3 pokój Franciszka Ryxa: Sypialnia: Zgromadzono tu meble polskie, porcelana saska, angielska, chińska i polska, kilka obrazów.

            Klatka schodowa: Przy wejściu rzeźba Murzynka Clodiona.

            Pokój dla adiutanta: wnętrze malowane w zielone pasy, stał piec, bejcowane łóżko i skromne meble. Teraz jest tu wystawa zdjęć dokumentalnych.

            Loża kapliczna: Znajdowała się tu tylko ławeczka do klęczenia i poduszeczka na parapecie.

Gladiatorzy. 2 rzeźby ustawione na tarasie północnym to kopie rzeźb antycznych wykonane przez Pincka ok. 1779.

Lwy. Na niższym poziomie północnego tarasu, przy przystani stoją 2 lwy wykonane przez Leonardo Galliego i Pincka.

Tańczący Satyr. Rzeźba ustawiona pod cofniętą częścią fasady, kopia rzeźby antycznej, wykonana przez LeBruna w 1776 w Rzymie, podczas studiów.

Bachantka. Rzeźba ustawiona pod cofniętą częścią fasady, wykonana przez LeBruna w 1776 w Rzymie, podczas studiów.

Fontanna. Stoi na tarasie przed pałacem, na niej rzeźby Nimfa chwytająca winne grono z ręki satyra i Hermafrodyta odtrącający nimfę wodną Salmacydę. Rzeźby pochodzą od królewskich artystów z pocz. lat ’70 XVIII w.

Zegar słoneczny. Na tarasie przed pałacem. Wykonany z marmuru kararyjskiego. Na blacie jest monogram Sapa i data 1788

Rzeźba BUG. Ustawiona tu w 1855, wykonana przez Ludwika Kaufmana.

Rzeźba WISŁA. Ustawiona tu w 1855, wykonana przez Ludwika Kaufmana.

Rzeźby Satyrów. Satyrów podtrzymujących latarnie wyrzeźbił Plersch lub któryś z jego pracowników.

Postać kobieca z naczyniem. Rzeźba wykonana w warsztacie królewskim z 2. poł. XVIII w.

Satyr. Ocalała rzeźba z 5 satyrów, stojących na tarasie, teraz przy alei prowadzącej do Amfiteatru. Wykonana w 1784 przez Giacomo Contieri’ego.

Pomnik króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Popiersie wykonali, według oryginału Le Bruna, Leszek Krystianik i Andrzej Pruski. Odsłonięto go 07.05.1997, w miejscu gdzie król chciał umieścić swe mauzoleum. Tablicę z napisem Stanisławowi Augustowi Królowi w podzięce za Łazienki odlał z brązu Edward Śluzek.

Stara Pomarańczarnia. Powstała w 1786-8 wg proj. Merliniego. Po wojnie postawiono tu pomnik Poniatowskiego, jako dar od miasta Kopenhagi. Obecnie pomnik stoi przez pałacem Prezydenckim. Główne wejście jest w elewacji wschodniej, a że elewacja północna jest wyższa od południowej, parter ma charakter cokołowy. Początkowo przechowywano tu drzewka pomarańczowe. Część budynku przeznaczono na pomarańczarnię, drugą część na cele mieszkalne. W XVIII w. mieścił się tu teatr dworski z elegancką widownią dla 200 osób, w tym 9 lóż, po 3 na każdej ścianie, i specjalna sceną (różne dekoracje: pokój, gabinet, więzienie, las, przedmieście, ogród, izba chłopska) z różnymi urządzeniami, np. do wywoływania grzmotów. Na ścianach Bogumił Plersch namalował loże iluzjonistyczne wypełnione dworską publicznością, herb królewski nad sceną i portrety najwspanialszych zdaniem króla dramaturgów epoki: Sokratesa, Szekspira, Moliera i Racine’a. Dekoracje rzeźbiarskie wykonał LeBrun z Jakubem Monaldim i Joachima Staggi’ego. Wnętrze teatru zbudowano z drewna, co zapewniało znakomitą akustykę. Środkowa loża była przeznaczona dla króla. Wzdłuż sceny biegł kanał, w który można było wstawić do 100 lamp, a pod sceną mieściły się wszystkie urządzenia teatralne. W komórce obok znajdowało się 14 urynałów fajansowych i 10 ordynaryjnych. W korytarzu na drugim piętrze mieściły się mieszkania dla tancerzy. Po drugiej stronie stało 36 tapczanów: aktorzy mieszkali tu przez czas trwania spektaklu.

Teatr otwarto 06.09.1788 francuską sztuką Colle’go ‘La partie de chasse’. Było to przedstawienie amatorskie, tylko dla króla i najbliższego otoczenia, choć można było tu pomieścić 200 widzów. W 1791 teatr oddano Bogusławskiemu na przedstawienia publiczne. W wieku XIX teatr nie był używany i mocno podupadł. W 1916 dopiero Komitet Kwesty na Szkołę Polską organizował tu przedstawienia publiczne. W latach ’30 Janina Strzelecka i Halina Starska założyły Miejski Teatr dla Dzieci Szkół Powszechnych. W 1948 rozpoczęto tu prace konserwatorskie, restaurując plafony i malowidła pod kierunkiem prof. Marconiego. Niestety w czasie remontu zniszczono machinerię sceny. Obecnie, ze względu na wartość budynku, nie wystawia się tu już sztuk, od 1962 mieści się tu muzeum. Tylko w części Sali Oranżeryjnej czasem odbywają się koncerty, pierwszym przedstawieniem po wojnie były ‘Parady’ Jana Potockiego w 1959. W drugiej stronie przechowuje się nadal rośliny egzotyczne, nawet ponad stuletnie palmy. W skrzydle zachodnim od 1969 znajduje się Galeria Rzeźby Polskiej z 1,2 tys. eksponatów z okresu od XVI w. do 1939 w 18 pokojach, a w Korytarzu Osobistości zgromadzono popiersia 283 Polaków.

Ogród z rzeźbami przy Pomarańczarni. Ogrodzony grubym murem z kamiennymi wazami w narożach. W wejściu stoją lwy, wykonane w Dębniku k/ Krakowa, skąd przypłynęły Wisłą. W XIX w. część rzeźb zabrano stąd i wywieziono, po wojnie zaczęto kompletować je z powrotem. Jest tu 8 popiersi cesarzy: Hadran, Kaligula, Wespazjan, Witeliusz, Tyberiusz, Juliusz Cezar, Pompejusz, Trajan. Rzeźby te wykonał Pinck, do końca wojny zdobiły piece w Pałacu Na Wyspie. Przy wejściu na schody stoją, przeniesione z tarasu Pałacu Na Wyspie, Apollo i Wenus. Znaleźć tu można jeszcze Satyra z koźlęciem i Bachusa z winnym gronem, któremu kilka lat temu wandale zrzucili głowę; posklejaną rzeźbę ustawiono z powrotem. Stoją tu również rzeźby Wisła i Bug, poprzedniczki obecnych z tarasu Pałacu Na Wyspie, wykonane przez Righiego i wywiezione potem do Musznej, a następnie ustawione na ul. Koszykowej, w ogrodzie PW. Niedawno przewieziono je tu, jednak są mocno zniszczone. Są tu jeszcze 2 Sfinksy z pałacu Paca, 8 marmurowych wazonów z Królikarni.

Zegar słoneczny. Umieszczony na powierzchni głazu znalezionego podczas zakładania ogrodu botanicznego. Zegar wyrysował przy pomocy własnoręcznie wykonanego przyrządu prof. Wojciech Jastrzębowski w 1829. W 1929, w setną rocznicę wykucia zegara, grono uczonych polskich poleciło wyryć na kamieniu napis ’Wojciech Jastrzębowski 1799-1882 uczony profesor Instytutu Agronomicznego w Marymoncie, żołnierz 1831 roku, ten zegar słoneczny instrumentem własnego pomysłu, kompasem polskim przez niego nazwanym, własnoręcznie na tym kamieniu wykreślił’.

Źródło. Stoi w pobliżu ul. Agrykola i służyło przejeżdżającym. W 1785 Kamsetzer nadał mu dzisiejszy wygląd.

Rzeźba Satyra. Stoi przy elewacji zachodniej. Wykonał ją nieznany autor ok. 1930.

Cmentarz psów. Cmentarz zdobi rzeźba leżącego Psa, odlew rzeźby Czesława makowskiego z powązkowskiego grobu Adolfa Dygasińskiego. Tutaj chowa się psy strażnicze Łazienek.

Teatr na Wodzie i Amfiteatr. W 1785 na miejscu amfiteatru była prowizoryczna widownia, a na wyspie odbywały się przedstawienia pantomimiczne. W 1788 widownia stała się amfiteatrem ziemnym, obłożonym darnią, a nad nią rozpięto na słupach płócienny dach. W 1790, prawdopodobnie wg planów Kamsetzera, zbudowano widownię – amfiteatr wzorowany na podobnym w Herkulanum i teatr wzorowany na Forum Romanum. Amfiteatr zdobią rzeźby głównych dramaturgów w dziejach Ziemi dłuta Righiego, przekute dość dowolnie w 1922 przez Stanisława Jakubowskiego: Ajschylos, Eurypides, Sofokles, Arystoteles, Meander, Plaut, Tercjusz, Seneka, Szekspir, Calderon, Racine, Molier, Metastasi, Lessing, Trembecki, Niemcewicz. Stanęły tu w 1793. Nad wodą stoją rzeźby Umierający Gladiator i Umierająca Kleopatra. Na widowni mogło zasiąść do 950 widzów.  W niszy sceny stoi Flora dłuta Jana Dulta, niżej Herkules, a po drugiej stronie sceny lew, wykonany przez Pincka. Pod sceną, w kanale, miejsce dla orkiestry w liczbie 40 osób. Pod podłoga znajdowały się dekoracje. 07.09.1791 wystawiono premierowe dla teatru przedstawienie, Kleopatra, balet historyczny wraz z bitwami morskimi. W 1926-7 teatr restaurowano pod kierunkiem Jana Dąbrowskiego, a kolejne remonty odbywały się po wojnie: w 1947 i 1966-7.   

Pomnik Stanisława Wyspiańskiego. Popiersie zostało wykonane na wzór wcześniejszej rzeźby wykonanej przez Apolinarego Głowińskiego. Pomnik stanął tu w 2004 z inicjatywy aktora Janusza Zakrzeńskiego. Wyspiański zresztą odwiedzał Łazienki, więc obecność jego że on sam jest autorem "Nocy Listopadowej", która rozpoczęła się właśnie tu.

Stara Kordegarda. Powstała w 1791-2 wg proj. Kamsetzera dla straży królewskiej. Autor wzorował się na Odwachu Poznańskim. Przed budynkiem ustawione były kołki na broń. Powojenny remont nastapił w 1958. Dziś wewnątrz oglądać można czasowe wystawy muzeum.

Pałac Myślewicki. Nazwa pochodzi od pobliskiej wsi Myślewice. Zbudowany w 1774-7 wg planów Dominika Merliniego jako pierwsza rezydencja SAP-a, jednak królowi nie podobała się ona do końca i zdecydował się przebudował Łazienkę na wyspie. Początkowo była to tylko część środkowa, z konchą u góry i postaciami Zefira i Flory. Na schodach latarnie ozdobione rzeźbami chłopca i dziewczyny. Przed ukończeniem król kazał podwyższyć budynek o 2 piętra. W 1783 budynek rozbudowano o skrzydła i król oddał pałac bratankowi, ks. Józefowi Poniatowskiemu, gdyż nie dało się tu stworzyć podobnego założenia wodnego, jak przy Łazience. W 1788 pałacyk nadbudowano i dodano dziedziniec w kształcie ronda. Pod pałacem są piwnice, jednak często zalewała je woda, co utrudniało korzystanie z nich. Po wschodniej stronie mieściła się kuchnia. Mieszkała tu służba przez cały rok, a także gen. Stanisław Mokronowski, Stanisław Badeni, szambelan Franciszek Woyna, pewien ksiądz, gen. Jan Komarzewski. W czasie wojny budynek nie został zniszczony. Wewnątrz zachowały się malowidła Jana Bogumiła Plerscha z 1778, z którym współpracowali Jan Ścisło i Antoni Gerżabek. Pomieszczenia pałacu można zwiedzać.

            Sala jadalna: widoki Rzymu i Wenecji pędzla Plerscha

            Łazienka: plafon Plerscha.

Pomnik Eugeniusza Kwiatkowskiego. Popiersie ku czci inżyniera, chemika, polityka, ministra przemysłu i handlu w 1926-30. Dokonał rozbudowy portu w Gdyni. Pomnik wykonał Andrzej Renes, a 24.06.2002 odsłoniła go córka Ewa i wicemarszałek sejmu Tomasz Nałęcz.

Wielka Oficyna (Podchorążówka). Zbudowana w 1778-88 wg proj. Merliniego jako kuchnia pałacowa, posiadająca również wytworne apartamenty mieszkalne na miejscu dawnej kuchni obsługującej Łaźnię Lubomirskiego. Mieszkali tu generał-major Arnold Byszewski, podczaszy Antoni Luciński (trzymał trunki w piwnicy na królewskie stoły), kuchmistrz Paweł Tremo, kamerdyner Ludwik Brunet, paziowie. W 1788 dobudowano skrzydło, bo sam budynek już przestał wystarczać. Pomieszczenia w budynku to forcik kuchenny, pasztelnia, kuchnia właściwa, pieczyste, kredens, izba pomywaczek, kawiarnia, cukiernia. Na piętrze mieściły się pokoje gościnne. W skrzydle południowym mieścił się apartament pani Grabowskiej. Do I wojny światowej istniał drewniany korytarz z marmurową posadzką, który łączył oficynę z Pałacem na Wodzie, którym przenoszono potrawy. W 1822 założono tu Szkołę Podchorążych Piechoty. Stąd właśnie w nocy z 29 na 30 listopada 1830 grupa studentów pod wodzą Piotra Wysockiego rozpoczęła Powstanie Listopadowe, ruszając do Belwederu. Po wojnie, w latach 1945-46 przebudowano wnętrza na potrzeby Liceujm Sztuk Plastycznych. Dziś mieści się tu Muzeum Wychodźctwa Polskiego im. I. Paderewskiego.

Pomnik Ignacego Paderewskiego.  Wykonany z brązu przez Alfonsa Karnego.

Pomnik Piotra Wysockiego. Pomnik powstał w 1926, wykonał go Aleksander Żurakowski. Stanął on 29.11.1930 na terenie Szkoły podchorążych w Komorowie k\ Ostrowi Maz. Po wojnie został schowany w magazynach Muzeum WP, w 1978 ustawiono go w ogrodzie muzealnym, a 11.12.1981 odsłonięto obok Podchorążówki staraniem prof. Kwiatkowskiego. Do profesora zgłosił się artysta z propozycją ustawienia tegoż popiersia w dzisiejszym miejscu, ale go nie odnaleziono. Żurakowski zgodził się wykonać nowy model pomnika, ale nie udało się odlać go w brązie z uwagi na ówczesny ustrój, co skończyło się kłótnią. Rok później, podczas odkrywania VIII-wiecznej groty na skarpie na terenie Muzeum WP, oprócz nietoperzy, znaleziono ukryte popiersie Wysockiego. Niestety, Żurakowski zmarł 2 dni wcześniej... Prof. Kwiatkowski wypożyczył rzeźbę do Łazienek, zapłaciwszy litrem wódki robotnikom za przewiezienie popiersia do ogrodu.  

Biały Domek. Powstał w latach 1773-7 wg proj. Dominika Merlini’ego. Początkowo mieszkał tu sam SAP w czasie budowy Łazienek. Miał służyć jako buduar, co podkreślają zdobienia w rodzaju łuków Amora i innych symboli związanych z miłością. Mieszkała tu Elżbieta Grabowska, żona SAP-a, a także z pomieszczeń korzystały siostry króla i jego bratowa (matka ks. Józefa): Izabela Branicka, Teresa Hurula z Kinskych. W 1801-5 mieszkał tu letnią porą wygnany z Francji Ludwik XVIII pod nazwiskiem hrabia de Lille. W 1922 stanowił rezydencję prezydenta Gabriela Narutowicza. W czasie wojny nie został zniszczony, odrestaurowany w 1959-68. Obecnie mieści się tu muzeum, gdzie można obejrzeć wnętrza doby stanisławowskiej i malunki Plerscha.

Figura satyra z zegarem słonecznym. Z 1778, wykonany w warsztacie LeBruna.

Nowa Kordegarda \ Trou Madame. Powstała w 1779-80 wg planów Dominika Merlini’ego, jako chiński pawilon do Trou Madame (Dziurka Pani), popularnej gry polegającej na umieszczaniu kulek w dziurkach. W 1782 założono tu teatr Mały (lub Komedialnię) z widownią dla 60 osób. Początkowo budynek był w stylu chińskim, jednak przystosowanie go do roli teatru zatarło „chińskość” budowli. Dobudowano przybudówkę dla orkiestry na 12-osobowej orkiestry, druga dla aktorów. Początkowo teatr miał tylko dwie dekoracje: las i gabinet. Później dokupiono chałupę chłopską, skałę i krajobraz. Po otwarciu teatru w Starej Pomarańczarni, Nową Kordegardę zamieniono na magazyn rzeźb, zwany Foratem Marmurowym. W 1788 budynek przebudowano na Forat Marmurowy, wartownię dla żołnierzy gwardii królewskiej. W 1793 budynek odnowił Kamsetzer. W 1830 Jakub Kubicki przebudował budynek na Kordegardę. Po wojnie obiekt remontowano w 1959. Dziś mieści się tu kawiarnia „Trou Madame”.

Nowa Pomarańczarnia (Palmiarnia). Powstała przy Drodze Wilanowskiej (Chińskiej) ogrodu w 1860 wg proj. Adama Adolfa Loeve i Józefa Orłowskiego z przeznaczeniem na hodowlę kolekcji drzewek pomarańczowych, zakupionych od Radziwiłłów z Nałęczowa.  Przebudowana w 1875 na modny pawilon wystawowy. Rzeźby wykonano ok. 1860 pewnie przez Leona Molatyńskiego. Powstała dla cara, który kupił od Radziwiłłów z Nieborowa kolekcję roślin tropikalnych: 124 kilkusetletnich pomarańczy. W 1876 nastąpił remont i przebudowa. W czasie I wojny światowej drzewka wymarzły, gdyż budynek pozostawiono samemu sobie. Dziś mieści się tu droga restauracja Belvedere. W fasadzie południowej stoją posągi Vertumnusa i Pomony, a wyżej Jesień i Zima, wszystkie wykonane przez Leona Molatyńskiego. Wazy żeliwne w zwieńczeniu attyk odlano w zakładach Lilpop, Rau & Loewenstein. Od północy dobudowano parterowy segment z popiersiami Wiosny i Lata. Przechowywano tu drzewka egzotyczne w czasie chłodów.

Szklarnie i staw rybny. Założone w 1890-6.

Wodozbiór. Powstał jeszcze za czasów Łazienki Lubomirskiego i służył do gromadzenia wody, spływającej ze skarpy. Zbudowano go wg proj. Dominika Merliniego, na wzór rzymskiego grobowca Cecylii Metelli. Stąd woda płynęła drewnianymi rurami do Łaźni. W 1777-8 Wodozbiór przebudowano do postaci dzisiejszej, a boniowanie i dekoracje dodano w 1823-7 wg proj. Christiana Aignera. Od swego kształtu zwany był Okrąglakiem, wzorowany był na grobowcu Cecylii Metelli pod Rzymem. Dziś można tu kupić bursztyny i urządzane są tu tymczasowe wystawy.

Kaskada. Rozdziela dwa stawy: z kamieni ułożono kaskadę, przez którą przelewa się woda ze stawu do stawu. Ponad kaskadą znajduje się most. Całość powstała pod koniec XIX w. Wcześniej kamienie ułożone były inaczej, w wodospad, a nad nim był mostek drewniany. Projektem zajął się Kamsetzer w 1784.

Głowa Neptuna. Kamsetzer chciał ozdobić wodospad figurą Neptuna, LeBrun przygotował model z gipsu, jednak umieszczono tu tylko na pamiątkę odlew z masy kamiennej.

Koszary Inwalidów (Adres ul. Szwoleżerów 9). Powstały w 1826-8. W latach ’70 XX w. przerobiono wnętrza. W 1983 umieszczono tu Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa, w którym można zobaczyć polski salonik myśliwski wystawy „w polu i w kniei” ukazująca faunę i florę Polski, a także „oko w oko”, czyli trofea myśliwskie ze zbiorów Romana Hupałowskiego. Mieści się tu także wystawa hippologiczna.

Świątynia Diany. Powstała w 1822 wg proj. Jakuba Kubickiego. Na planie kwadratu z jońską kolumnadą nawiązuje do architektonicznych tradycji starożytnej Grecji. Po obu stronach wejścia żeliwne lwy, odlane w Suchedniowie. Wnętrze pomalowane w kwiaty i owoce przez Adama Byczkowskiego. Czasem umieszcza się tu wystawy.

Świątynia Egipska. Powstała w 1822 wg proj. Kubickiego na wale Lubomirskiego. Środek świątyni ma skośne ściany, a poniżej są popiersia lwów, plujących wodą do sadzawki. Dach pawilonu stanowił most zwany Egipskim nad ową sadzawką. Do dziś zachował się tylko fragment, brak przede wszystkim przeszklonej figarni.

Źródło. Nieczynne dziś źródło z maską lwa i kuli oplecionej wężem na szczycie. Przed ujęciem stoi kamienna misa.

Postument. Umieszczono na nim w 1822 popiersie cara Aleksandra I. Dziś został sam postument.

Fundamenty gotyckiej oranżerii. Powstała w 1822 jako fragment ogrodu Belwederskiego. Od północy wejście do piwniczki. Elewacja miała 11 ostrołukowych okien, a w ścianach szczytowych okna rozetowe. Wzdłuż budynku ciągnął się taras, a na dole były ozdobne otwory strzelnicze. W budynku kontrastowała ze sobą czerwień ścian i biel zdobień.

Pomnik Chopina. Pomysł powstania pomnika zrodził się z inicjatywy Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego w 1876. Car zgodził się na postawienie monumentu na specjalną prośbę primadonny Adelajdy Bolskiej (ze Skąpskich hr. Dienheim – Szczawińskiej – Brochockiej). Stanąć miał na pl. Wareckim, w ogrodzie Saskim, parku Ujazdowskim lub pl. Teatralnym. Pomimo protestów, wybrano pl. Warecki.  Projekt pomnika powstał w 1904, zmieniał on jednak miejsce na Łazienki. Projekt tak zachwycił Maurycego Zamoyskiego i hr. Jana Szembeka, że postanowiono go zrealizować. Mimo to w 1908 rozpisano kolejny konkurs, który wygrał Szymanowski i Franciszek Mączyński, który wykonał oprawę architektoniczną pomnika. Na konkurs nadeszło 66 prac, wybierało jury złożone z Francuzów Bartholome i Bourdelle i Włoch Ferrari. Ten projekt miano odsłonić w 100 rocznicę urodzin Chopina: 22.02.1910, jednak do tego nie doszło. Antoni Sygietyński ostro skrytykował pomnik za modernizm, opluwano projekt i artystę, ale wreszcie zatwierdzono go do wykonania. Cokół wykonać miał Oskar Sosnowski. Kłótnię zakończył car, zgadzając się na ten projekt; odlew miała wykonać firma Rene Fuldy z Francji. Model wysłano do Paryża, jednak w międzyczasie wybuchła I wojna, firma zbankrutowała i słuch po modelu zaginął. W 1923 założono kolejny komitet i zlecono odlew pomnika innej francuskiej firmie, Barbedienne. Nareszcie wystawiono go 14.11.1926, choć na skutek protestów nie stanął w ogrodzie Botanicznym, tylko na dzisiejszym miejscu. Odsłonięcie uświetnili prezydent Mościcki i kardynał Kakowski. Pomnik nie spodobał się Warszawiakom, określano go jako ‘secesyjna popielniczka’, ‘kretyn pod drzewem’, ‘zielone paskudztwo’. 31.05.1940 hitlerowcy wysadzili, pocięli pomnik i wywieźli na złom, przerabiając na naboje. W 1946 odnaleziono głowę Chopina we Wrocławiu. Synowie rzeźbiarza podarowali znaleziony w mokotowskim domu Szymanowskich mały model pomnika, dzięki któremu monument odtworzono. Jednak nie od razu przystąpiono do prac, gdyż przy u. Kopernika miało powstać osiedle – pomnik pod nazwą Chopin, gdzie ów monument miał stanąć. Kopię ustawiono po wojnie, dookoła aranżując widownię dla koncertów fortepianowych, które czasem się tu odbywają w niedzielę. Wykonano ją w spółdzielni Brąz Dekoracyjny. W 1999 pomnik odnowiono, a jego mniejsza kopię postawiono w Hamamatsu \ Japonia.

            Jest to jedyny secesyjny pomnik w Europie.

Austeria. Zwana także Oberżą. Powstała w 1788, mieściła izby gościnne, był tu bilard i komin do parzenia kawy, a także kuchnia. W drugiej poł. XIX w. budynek podwyższono. Pozostały żelazne drągi do przywiązywania koni.

Folwark. W XVIII w. stało tu wiele drewnianych budynków, Dom Garwolińskie, niegdyś browar, później przerobiony na dom mieszkalny. Z młyna końskiego zrobiono szopę, dalej stały stajnie na 75 koni i wozownie: 4 kolaski, 5 sanek, 13 bryczek, wóz na 12 koni dla „figur wielkich” i 43 sanki do celów gospodarczych. 

Stajnie i wozownie. W 1825-6 stanęły tu murowane stajnie i wozownie wg proj. Kubickiego, wraz z mieszkaniami dla stajennych i woźniców. Dziś mieści się tu Muzeum Jeździectwa.

Dawna wozownia. Parterowy barak z poł. XIX w., w latach ’70 XX w. przerobiony na biura.

Nowa stajnia. Powstała w budynku starego magazynu, a mieści się tu teraz hotel dla koni i klub Cavallo. Obok jest padok i maneż.

Hipodrom. Przed wojną stał tu olbrzymi hipodrom, którego drewniane trybuny spłonęły w 1939. Po wojnie zbudowano nowy, na którym odbywają się czasem pokazy koni.

Szklarnie. Powstały po wojnie, produkuje się tu rośliny na rabaty kwiatowe parku.

Dom Narutowicza. Powstał w latach ’30 XIX w. na mieszkania dla wyższych rangą wojskowych. Przed śmiercią mieszkał tu Gabriel Narutowicz. Dziś mieści się tu przedszkole.

Rzeźba Herkulesa. Posąg z XVIII w., do niedawna pozbawiona głowy i stojąca w głębokich krzakach. Rekonstrukcji głowy dokonał Wiesław Winkler, a modelem był pracownik Łazienek, Stanisław Kalinowski.

Herb króla. Znaleziony wśród szczątków lapidarium, nie wiadomo skąd się wziął.

Pomnik Henryka Sienkiewicza. Pomysł na budowę pomnika powstał już w 1916, ale dopiero w 1937 powstał Komitet Sienkiewiczowski. Pomnik miał stanąć na pl. Małachowskiego. Do wybuchu wojny zebrano na ten cel 150 000 zł. Po wojnie dopiero w 1997, dzięki Zbigniewowi Porczyńskiemu, który dał 100 000 zł, pomysł odżył. 11.06.1998 Porczyński, mimo ciężkiej choroby, był na uroczystości poświęcenia kamienia węgielnego. Pomnik wykonał Gustaw Zemła, a odsłonięto go 05.05.2000. Uroczystość rozpoczęto mszą w katedrze św. Jana, kiedy to złożono kwiaty na grobie pisarza. Później młodzież z całej Polski przeszła w pochodzie Traktem Królewskim, przebrana za postaci z jego książek, zatrzymując się przed pomnikiem Mickiewicza. Sam pomnik Sienkiewicza odsłonili wnuczka Maria i praprawnuk Jaś. Poświęcił go Józef Glemp. Rzeźbę odlano z 20 kawałków w zakładzie Tomasza Zwolińskiego w Iłży, przewieziono do Bieniewa k. Błonia i ustawiono na cokole ze sjenitu. Następnie obie części pokryto patyną.

Pomnik Maurycego Mochnackiego. Popiersie upamiętnia krytyka literackiego, muzycznego, pianistę, polityka. Po upadku powstania listopadowego na emigracji. Pomnik stanął tu, bo Mochnacki rozpoczął z Wysockim powstanie, a w wyniku jego był więziony w piwnicach Belwederu i pracował w jego ogrodach przykuty do taczki. Pomysł na pomnik i część pieniędzy dał prof. Kwiatkowski, dyrektor Łazienek. Pomogli Fundacja BRE i Karol Bułaciński. Rzeźbę wykonał Wiesław Winkler na podstawie XIX-wiecznych sztychów. Odlew wykonał Tomasz Zwoliński w Iłży. Postument pochodzi z 1822. Odsłonięcie nastąpiło 28.11.2000.

Rzeźba Jutrzenki. Wykonana przez Zofię Trzcińską-Kamińską, umieszczona tu w latach ’30 XX w.

Pomnik Franciszka Liszta. Wykonany przez węgierską artystkę Katalin Gero, został odsłonięty 12.08.2011 o godz. 15:00 – w 200 rocznicę urodzin artysty. Pozstument wykonał Antoni Grabowski. Rzeźba jest darem burmistrza dzielnicy Budapesztu – Budavar: Tamas Gabor Nagy. W czasie odsłonięcia recital wykonał Alex Szilasi. Pomnik stanął tutaj dzięki wsparciu firmy Phillips.

Kanał Piaseczyński. Założenie powstało w 1717-26 z polecenia króla Augusta II, pod kierownictwem gen. Burcharda Münnicha i płk. Krzysztofa d’Isebrandta. Był to wtedy największy basen ogrodowy w Polsce, miał długość 820 metrów. Był to basen, w którym mieszkający w pobliskich koszarach kawalerzyści i ich konie uczyli się pływać i pokonywać przeszkody wodne. W czasie budowania Wisłostrady kanał skrócono

Park Agrykola. Założony w 1903-5 wg proj. Waleriana Kronenberga, przemianowany w okresie międzywojennym na Park im. Jana III Sobieskiego. W latach 1970-4 został zmodernizowany na potrzeby Szkolnego Wojewódzkiego Ośrodka Sportowego w związku z budową Trasy Łazienkowskiej.

Most kamienny. Zbudowany w 1780 wg proj. Dominika Merliniego, doskonale ułatwił drogę nad Wisłę.

Pomnik króla Jana III Sobieskiego. Dzieło Franciszka Pincka z 1788 stanęło tu w 105 rocznicę wiktorii wiedeńskiej, 14.09.1788. Artysta posłużył się stiukowym posągiem wykonanym przez Andre Le Brun’a, który znajdował się w Wilanowie. Rzeźbę wykonano w piaskowcu szydłowieckim – z braku pieniędzy król dał rzeźbiarzowi już zaczętą bryłę, był to prawdopodobnie początek posągu jakiegoś średniowiecznego rycerza. Król ma na sobie strój rzymski, a pod nogami konia leżą Turcy. Po bokach umieszczono trofea: tarcze z napisami łacińskimi i polskimi: Janowi III K[rólowi] P[olskiemu] W[ielkiemu] X[ięciu] L[itewskiemu] Oyczyzny Y sojuszników Obrońcy któregośmy postradali R[oku] 1868 S[tanisław] A[ugust] K[ról] R[oku] 1788. Przy odsłonięciu pomnika było podobno ok. 30.000 osób, choć tylko 6000 mogło wejść do Łazienek. Reszta zajmowała drzewa, parkany i kto co tam mógł. Były przemowy, specjalna kantata M. Kamińskiego, popisy rycerskie, karuzel, balet i królewska kolacja dla kilkudziesięciu osób. Wieczorem zadbano o iluminację i fajerwerki. Impreza kosztowała co najmniej 12000 dukatów. Po odsłonięciu w Warszawie pojawił się wierszyk: Koszt sto tysięcy, ja bym trzykroć łożył, aby Stanisław skamieniał, a Jan III ożył. W czasie powstania listopadowego zebrali się tu powstańcy, a w czasie wojny Szare Szeregi. W 1947 odnowiono uszkodzone fragmenty pomnika. 17.05.1999 pomnik zdewastowano: urwano rękę Turkowi i uszkodzono tablicę. Natomiast 21.02.2001 wichura urwała królowi głowę i wrzuciła do kanałku. Hotel Sobieski wyłożył odpowiednią sumę na renowację.

Źródło. Od dawna istniało tu ujęcie wody, obudowane w 1775 wg proj. Jana Chrystiana Kamsetzera. W 1834 odrestaurowano ujęcie, dodając na nim tablicę łacińską z napisem Stanisław August [źródło] odbudował w roku 1775, [odbudowa] została odnowiona 1834.

Nr 3: Ermitaż. Powstał w 1683-90 wg proj. Tylmana z Gameren dla Stanisława Herakliusza Lubomirskiego. W 1775-9 przebudowany wg proj. Dominika Merliniego. Parterowy budynek na planie kwadratu, stanowił samotnię Stanisława Herakliusza Lubomirskiego. Spalił się w początku rządów Sapa, w 1777 odbudowany. Mieszkała tu faworyta królewska madame Lhullier, kabalarka, która przepowiedziała królowi koronę. Na miejscu dzikiego ogrodu dziś mieści się boisko.

Latarnie gazowe.

Data nadania nazwy: XVIII w. Jeszcze do 1919 roku istniały dwie nazwy tego ciągu: Agrikola Górna i Agricola Dolna.